kontaktua
2012.02.23

Berba zaharbarrituak ERBESTE

Erbeste berbea, zaharra izanik, bizirik dago hondino. Sarritan ‘atzerria, kanpo-herria, arrotz herria’ adierazoteko erabilten da, baina hurragoko parajeak, norbere herritik kanporakoak, adierazoteko be bai. Hiztunen aho-mihinean bizi-bizi dago herri eta erbeste esakerea: “Mundu guztiak jakin dau, herri eta erbeste, guk baino arinago, ezkondu egiten zareala”. Hara gure Domingo Agirre idazlearen Kresala-ko lekukotasun hau: “Mañasi lango emakumerik ez egoala ez herrian da ez erbestean”.

Soka bereko beste berba batzuk be badira:

Erbestekoa, ‘kanpotarra’ esateko. Mogelen usuan: “Zetarako esan barberuba, labainia ta onelango izen arrotz, zantar ta erbestekuai artubak?”.

Erbestetu, ‘atzerriratu, herritik kanpora bota’. Mogelen usuan: Zuri deiez gagoz, Ebaren ume erbestetuok.

Esatekoak 0
Ikusita: 1073
2012.02.14

Basaratoste

Hainbat izen erabilten dira gauza bera adierazteko: basokoipetsu, kanporamartxo, basomartxo, sasikoipetsu.

Halan esaten jako aratoste aurreko domekan egiten dan jaiari. Aratoste edo karnabal, Garizuma aurreko egunetan ospatzen da, eta horreen aurretik, basaratoste.

Izen horregaz adierazten da basora joan eta txitxi-burruntzi egitea. Ohikoa izan da basora edo landa batera joan, han sua egin eta txorizoa erreta jatea. Gazteak nahiz familiak egiten izan dabe eta egiten dabe orain be.

Jai hori karnabalak datozela aurreratzeko da. Izan be, gure artean oraintxe ditugu aratosteak.

Eguen zurian hasi eta martitzenera arte, aratosteak edo inauteriak ospatuko dira gure inguruko herri gehienetan. Bizkaikoen artean badira berezitasun batzuk han eta hemen.

Berrizen ohitura izan da umeak etxerik etxe eskean ibiltea. Horretarako kantua hauxe da:

Eguen Zuriko eguna,

Jainkoak berak egina,

eskola-mutilak ibiltzerako

limosna on baten bila.

San Tarsizio Obispua,

eskola maisu jakituna,

Jesukristoren fedeagaitik

odola emon ebana.

Gaur egun ohitura hori eskola umeek betetzen dabe.

Mundakan Atorrak urteten dabe domekan, goizean hasi eta iluntzera arte. Urteokaz, gainera, laminak gehitu jakez.

Eta Markinan hartza ibilten da kaleetan zehar, dantzariak zahagi-dantza egiten daben bitartean. Arrastian antzar jokoa, parte-hartzaileak zaldi ganean doaz eta antzarrak harrapau behar dabez.

Esatekoak 0
Ikusita: 1022
2012.02.08

FELIX BILBAO: Ipuin-barreka

Felix Bilbao, Morgako semea, euskerearen maitalea da. Ganbeko eskolan ikasi eta laster, mutikotan, Arantzazura joan zan, fraile izateko helburuagaz. Euskerea etxean ikasi eban, bai ondo ikasi be, bere idatzietan ikusten danez, eta haren sermoiak entzuten dabezanak ondo dakienez. Arantzazura joan zanean apenas egiten zan euskerarik han, ikasketak erderaz egiten ebezan, alkarregazko hartu-emonak eurak be erderaz egiten ebezan gehien bat.

Baina, euskaldunen artean euskerea eta euskal kulturea aurrera aterateko eta indarra emoteko, ikaskideak alkarren artean irakurgaiak batak besteari pasau, zeozertxu idatzi eta aurrera egiteko gogo itzela hartu eben. Berak be ipuintxu batzuk idatzi ebazan beste ezertarako helbururik barik. Halako baten, Aita Villasantek esan eutsan sariketa bat egoala, eta ipuinak eginda eukazanez bialduteko harra sartu jakon.

Felixek Ipuin-barreka liburuko ipuinak hile bitan idatzi ebazan, eguneko bat. Beste fraile batek makinaz ipini eta holan batu eban mordotxua.

Izena dala-ta, Ipuin-barreka, leidu ahala barre egiteko eta ondo pasetako diralako ipini deutso. Eta merituen artean herriko hizkuntzan idatzita egotea nabarmendu behar da.

1959an argitaratu eban Bilbaok lehenengoz Ipuin-barreka liburua, Euskaltzaindiak 1954an eratutako leihaketan saridun izan eta gero. Harrezkero beste bost edizino euki ditu liburuak, azkena Labayru Ikastegiak 2009an ateratakoa.

55 ipuinek osotzen dabe liburua, herri-tradizinoko ipuin barregarriak dira. Baina berak bere inguruetara ekarten ditu, dala pertsonaien izenakaz, dala leku izenakaz. Ipuinak edo pasadizuak ahoz kontetako erregistroa ondo be ondo jasota dago irakurgaiotan, entzuteko direla esan lei leiduteko baino gehiago.

Esatekoak 0
Ikusita: 1629