kontaktua

Abenduaren 24an, goizeko 8:30eko meza ostean, Eleizalden alkartzen ziran eta eleiza aurrean “Sakramentu Santu Jauna” kantetan eben. Mendiz mendi urteten eben goizean, mutilak alde batetik eta neskak beste batetik. Amaitzen ebenean, Lagako bidean alkartzen ziran etxera etorteko. Bazkaldu, eta arratsaldean, 4:30-5:00ak inguruan, ezpata-dantzari jantzita, Ume Jesus andakin eroaten urteten eben herri barruan. Arratsalde guztia emoten eben etxez etxe kantetan, eta Ibiñan amaitzen eben itsasoari begira. Ibarrangeluko azkenengo etxea itsasoari begira egoan. Han kantau, Ibarrangeluko marineru guztiakaitik, aitagure bat errezau eta Gabon-egunean amaitzen eben.

Gabonetan errondan urten eta kantetan dabezan kantei Kebonikoak deitzen eutsen Don Domingok. Eurak “Gabon kantak” esaten eutsen. Txikia zanean eta 1971an Don Domingogaz taldean hasi ziranean, bardina egiten eben: eskolatik urten eta gero, 4:30ak inguruan, mutilak alde batetik eta neskak bestetik joaten ziran. Abenduaren 22an eta 23an urteten eben eta herri guztitik zehar ibilten ziran: batzuk beheko partetik eta besteak goiko partetik, eta eleiza ondoan alkartzen ziran. Kanta bat kantetan eben, beti bardina, baina ez da gogoratzen zein dan.

Pax tecum - Ea
01:43min - Data: 2016/12/15

Pax tecuma (bakea zeugaz) eroaten dabe, lehenagoko ohiturea dalako. Horixe eroaten zan eta mosua emoten eutsien. Ez daki nondik datorren izen hori, beti deitu izan jako holan. Hori kantarietako batek eroaten dau. Normalean poltsea eroaten dau batek eta pax tecuma beste batek. Traputxu bat be eroaten da, nahi dauanak mosua emoteko. Batzuk orain eskuagaz emoten hasi dira, baina bakotxak nahi dauan moduan emoten dau, ze lehen ohitura handia egoan. Baserririk baserri eroaten da eta kalean dabilzanei be bardin. Datorrenari emoten deutsie mosua emoteko. Ehun urte edo gehiago eukiko ditu. Jenteari mun egiteko emoten jako, eta eskatu egiten da. Lehen, normalean, Lagun Etxea egoitzarako dirua eskatzen zan; orain umeei eurei emoten deutse. Poz handia hartzen dabe eta zeozer egin behar jake hurrengo urterako animoa eukiteko. Amaitzen danean, danak joaten dira beraren etxera, eta danak mahai-bueltan jarri, boltsea ganean ipini karamelo, diru eta daukien guztiakin, eta banaketea egiten da.

Jatekoak - Gorozika
01:04min - Data: 2016/12/08

Astegunetan, normalean, indabak, patata-porrua, berakatz-zopea eta horreek jaten ebezan. Domeketan paellea edo garbantzua okela apur bategaz egiten zan. Bera txikia izaten zanean, ogia be bertan egiten eben. Labea eukiten eben eta amama izaten zan panaderea. Baserriko ogiak egiten ebazan, orain egiten diranen antzekoak baina borobilak. Amamak tremesak be egiten ebazan; estutxoagoak eta bigunagoak ziran. Artoagaz egiten zan arto-opila be bai. Horreek asterako egiten ziran, astean baten. Etxean bertan euki eben labea; baserri guztiek eukiten eben labea, danak.

Eukalipto-eztia - Zornotza
01:02min - Data: 2016/12/08

Eztiaren gustuan igarri egiten da erleak zein lekutan egon diran eta ze lorakaz ibili diran. Eurek, normalean, analitikea egiten deutsie eztiari. Eukalipto-eztia dala esateko, %75eko eukalipto-polena euki behar dau ezti horrek analisietan. Azkenengo urteetan ikusi izan dau portzentaia horrek ez dauala emongo usainagaitik eta saboreagaitik, eta ez dau alperrik dirurik gastau analitikak egiten. Atzeko urteetan hiru puntugaitik ezin izan dau eukalipto-eztia jarri.

Buztarriak egiten - Atxondo
00:55min - Data: 2016/12/01

Gauza bi egozan nahiko ondo zaintzen ziranak: buztarria eta gurdia. Buztarria egiteko, beti kontratetan zan buztarrigilea. Eurenean, azkenengo buztarria aramaioar batek egin eban. Berak ekarri eban pago-egurra, ze uretan sartuta eukiten eban. Berak ekarri zituan erremintak etab. Buztarria neurrira egin behar izaten da, jantziak egiten diran moduan. Behien adarretara egokitu behar da buztarria, eta behi bakotxak bere adarrak ditu. Egun bian edo buztarria egin arte, eurenean bizi izaten zan buztarrigile hori. Gero ordaindu egiten jakon eta kitu.

Txarria bakarrik itxi etxean - Urduliz
01:46min - Data: 2016/12/01

Gerrea hasi zanean, txarria besterik ez eben itxi etxean. Ganaduen estraminaren azpian egin lekua, aurretik ondo itxi, jateko nahia ipini eta han egon zan txarria gordeta. Baina txarria kantsau egin zan, eta asmau egin eben baten batzuk, ze soldaduak etxe guztietatik ibili ziran. Soldadu bat ezaguna izan zan eta harek esan eutsen txarriagaz zeozer egiteko, ezpabere eroan egingo ebela, asmau egin ebela-eta. Gauez etorri ziran. Sokeagaz musturra amarrau, txarria hil, sangrau eta odola ondo hartu eben. Gurdian ipini, bedarrakaz tapau eta Getxora eroan eben. Getxon egin ebezan buzkantzak eta txarri-beharrak. Felipe izan zan joan-etorrian ibili zana, ze beste gazteak soldadiskan egozan; eta bedarrak hutsitukeran, txarria ikusi ebanean, desmallau egin zan eta gehiago ez eban joan gura izan bedarretan.

Arrantza sasoiak - Bermeo
00:53min - Data: 2016/11/24

Arrainak bere sasoia eukiten dau. Antxobea, esaterako, zezeil erditik gora garagarril erdira arte egoten da −lehen goizago etorten zan−. Atuna, garagarril erditik zemendira arte, sanmartinetara arte. Txitxarroa, papardoa-eta, abendu erditik gora, urtarril-zezeilera arte. Papardotan bapor asko Aviles aldera joaten ziran urtean-urtean, erregenak pasau eta gero. Hile eta erdiko kanpainea egiten eben, aratusteetara arte. Sanmartinetan, aratusteetan, sanpedroetan eta andramarietan etxean egon behar izaten eben derrigorrez.

Umeak errekadutan - Mungia
01:47min - Data: 2016/11/24

Lekukoak zortzi urte inguru eukazanean, gose-denporetan, errazionamentua egoten zan; ez bakarrik jatekoan, tabakoan eta gasolinan bere bai. Aldeetan uruna eta indabea eukiten eben behintzat, eta ez zan goserik pasetan; baina kalean ez egoan holakorik. Orduan, aitak ez ebanez erreten, aitari toketan jakon tabakoa koiu eta Zabalondora joaten zan lekukoa, familiako batzuekana, tabakoaren trukean uruna ekarteko. Zortzi-bederatzi urtegaz koiuten eban Mungiako trena. Goietatik joaten zan estazinora, trena hartu eta Zabalondon bajatzen zan; eta handik Larrabeitiren etxeraino, han bizi zan amama eta. Bueltan izekoak trena Artebakarretik noiz pasetan zan begiratzen eban eta orduan eroaten eban lekukoa trenbide-ertzera. Gero berak bakarrik egiten eban Mungiarako biajea.

La Peñan bainetea - Bilbo
01:06 min - Data: 2016/07/27

La Peñan, orain Mirafloreseko zubia dagoan azpian, han ur garbia egoan. Marroi koloreko urak aurrerago ateratzen ziran, San Luis meategiaren ondoan. Handik atzera ur garbia zan. Han egoan toki bat eta han bainatu egiten ziran, El pozo Berte izeneko lekuan. Batzuetan, nahiz eta beste inguru bat izan, Santutxun, Berriotxoa Ikastetxea dagoan lekuan be bainetan ziran. Hor meatza-pozua egoan, eta noizean behin joaten ziran, amari ezer esan barik, eta erdi biluzik.

Txokoloak - Mungia
00:50 min - Data: 2016/07/27

Txokoloak (txankloak) bere ezagutu dauz lekukoak, egurrezkoak. Zapatilen gainean ipinten ziran. Horreek oiloakana joateko edo etxe ondoan ibilteko erabilten ebezan. Soloan-eta ibilteko ez eben balio, baina etxe inguruan ibilteko bai. Pisutsuak izaten ziran eta behean taku bi eukiten ebezan.

Bedarsikua eta metak - Urduliz
00:58 min - Data: 2016/07/20

Bedarrak ebagiten ziran eta lerro-lerroan ixten ebazan kodaineak. Atzetik joan eta sardakaz zabaldu egiten eben. Egun bi edo hiru onak koiuten baebezan, atzera lerrotu eta ostera be zabaldu. Siku dagoala pentsetan zanean, piloak egin, gurdira kargau eta bedarsikua ekarten zan. Lehenengo kargetan pasadea eta gero pasada handiagoa lastegira sardeaz botaten. Geroagoan etorri ziran fardoak eta horreek. Metak be egiten ebezan. Lastegian kabitzen ez zanagaz, metak egiten ziran. Palu handi bat ondo sartuta ipini, behea zabala koxi eta hiru puntara egiten zan metea.

Tiburoiak eta hondartzak - Gernika
00:54 min - Data: 2016/07/20

Hango hondartzetan tiburoi piloa dago. Hondartza asko dago, dana kosta da eta. Hondartza asko zarratuta dagoz. Sidneyn fama handia dauka Bondi hondartzak. Ni egonda nago han, eta sirenea entzuten dozunean arineketan urten behar dozu uretatik. Kosteak kurba moduko bat egiten dau, eta puntetan ipinten dabez kontrolak. Helikopteroetan be ibilten dira eta tiburoiak sartzen dirala ikusten dabenean abisau egiten dabe, danak uretatik urteteko. Gaur egunean be holantxe da. Kostetan da arineketan urtetea! Euren gazte denporan asko joaten ziran hondartzara.

Konbidadutzea - Mungia
01:23 min - Data: 2016/07/13

Iturbaltzan konbidadutzea egiten eben eneperietan, eta gero eurak bere joaten ziran beste batzuen etxera: Billelara (Birlera) kofradietan eta trinidadeetan Meñakabarrenera. Lehen sagradua izaten zan jaietan familia alkartzea. Urte guztian egoten ziran ha bazkaria egiteko aurreratzen. Bazkarirako ahuntza hazten eben eta dirua aurreratu. Konbidadutza-eguneko menua espeziala izaten zan: saldea, garbantzuak, asea eta ahuntza, kazolakada handia saltsan. Postrea arrozkoletxea izaten zan. Batzuetan lo egiten bere lotzen ziran konbidaduak. Amak kamaran zaku handiak eukiten zituan, kapaxakaz beteta. Hareen gainean-edo egiten eben lo konbidaduek. Kasua da ze han egotea, etxera ez joatea.

Jaietan eskota - Mungia
01:02 min - Data: 2016/07/13

Jaietan barrioko mutilek eskota egiten eben. Mungiara joaten ziran eta zaragi bat ardao edo bi ekarten ebezan jaietarako. Ardaoa danen artean banatzen zan erromerian. Banatzen hasi aurretik, Mungiako asiloan bere banatzen eben zeozer. Gero, handik barriora ekarri eta mozkortuta-eta paretan zan jentea. Ardaoa mutil gazteek pagetan eben eta aiuntamentuak bere zeozer emoten eban. Bila joateko, gurdia preparetan eben erramakaz handik-hortik-hemendik, eta barruan soinularia joian joten.

Copyright 2010. Lege Oharra