kontaktua
2011.05.04

“Berbak hariz josten” jardunaldiak

“Berbak hariz josten” izenburuagaz jardunaldiak eratu ditu Mendebalde Kultura Alkarteak urteroko moduan. XV. jardunaldiak dira honezkero, eta aurrekoetan moduan, Euskaltzaindiko egoitzan (Plaza Barria, Bilbo) izango dira. Maiatzaren 6 eta 7an programa zabala landuko dabe hainbat hizlari tartean direla.

Programan iragarten danez, hiztegigintza, euskera batuaren nondik norakoak, euskeraren gabeziak, euskera-gaztelania darabilezan lanbideen gorabeherak eta beste gai batzuk erabiliko dabez.

Gaion ganean berba egiteko hizlari ezagunek parte hartuko dabe. Xabier Amurizak, Karlos Cidek, Patziku Perurenak, Pello Esnalek eta Igone Zabalak hitzaldi bana egingo dabe. Horrezaz ganera mahai-ingurua egingo dabe.

Ohikoa da jardunaldiotan euskalgintzan zetan edo hatan nabarmendu dan pertsonaren bat omentzea be. Aurten Joseba Arrieta omenduko dabe, zapatu goizeko ekitaldiaren amaieran, eta Patxi Uribarrenek egingo dau haren gorazarrea.

Mendebalde Kultura Alkartea 1996an sortu dan, Alfonso Irigoien zuzendari zala, mendebaldeko hizkera aztertu, egokitu eta bultzatzeko. Harrezkero hainbat argitalpen atera ditu, urtero jardunaldiak egiteaz ganera.

Esatekoak 0
Ikusita: 1896
2011.04.29

Jose Antonio Arana Martija (Gernika-Lumo 1931-2011)

Gernika-Lumon jaio zan, zortzi neba-arrebetarik zaharrena berau zala. Eskolara umetan hasi zan, bere jaioterriko Euskal Ikastola esaten eutsienera. Uria bonbapean triskildua izan zanean, familiak Frantziara joan beharra euki eban, eta han egon ziran, harik eta 1939an, behin gudua amaitutakoan, atzera bertora itzuli ahal izan ziran arte.

Frantziatik osterakoan, Muxikan parau ziran biziten, aita muxikarra eben eta, haren baserri-etxean.  Han igaro zituan, bere neba-arrebakaz batera, hamaika urteko aldia: umezaroaren zati bat, mutil-bardingo aldia eta gaztetasunaren lehen zatia. Zuzenbidea ikasi eban Deustuan, ondoren ekonomia ikasketakin osotu zituanak. Emaztea, Maiteder Bareño, gernikarra da eta bost seme-alabaren guraso izan dira.

Euskaltzaindian liburuzain karguaz lanean hasi orduko (1978), Gernikako Astra Unceta y Cía arma fabrikan izan zan enplegatu, eta jestoria bat be zuzentzen eban.

Gaztetxotatik agertu eban kultura gaietarako zaletasuna eta mundu horretan murgildu zan. Hiru ardatz nagusi bereizi geinkez arlo honetako bere jardunean: idazle, ikertzaile eta zabaltzaile, euskeraz zein erdaraz; musikologo eta Euskaltzaindian euskaltzain oso.

Idazten, Brisas Guerniquesas bere uriko aldizkarian hasi zan, eta haren jarraikotzat dagoan Aldaba-n be kolaboratu izan dau. Gerora euskal aldizkari askotan kolaboratu izan dau (Aranzazu, Egan, Jakin, Euskera...), monografia labur mordoa idatzi izan dau, eta liburu mardoak be bai, Musica Vasca saio-obra esaterako, behin baino sarriago berrargitaratua.

Batez be hirurogeta hamargarreneko urteetarik honantz garatu dau bere idazte-jarduna, gai diferenteak jorratuaz: euskal musika (opera, koru-soinua, marijesiak edo euskal dantzak aztertuaz), euskera, bibliografia eta musika arloko pertsonaien biografia edo kronikak landuaz (Sebero Altube, Resurrección Mª Azkue, Aita Donostia, Aita Madina, Karmelo eta Bonifazio Etxegarai, Julio Urkixo...), erakunde eta alkarteak, musika arlokoak barru dirala (Euskaltzaindia, Arantzazuren musika proiekzinoa, Eresoinka, Elai Alai taldea). Musikologo lez, gaztetatik ibili zan musika edo koru alkarteetan murgildurik, eta batez be berak sortu eta zuzendu eban hamar bat urtez Andra Mari korala.

Euskal bibliografia izan dau gai kutunetariko bat, batez be Euskaltzaindiko Azkue liburutegiaren ardurea izan ebanik gora. Biblioteka horren ondarea ugaritzeko egin dauen lana eta ahalegina ez dira txantxetakoak, eta bertako artxibo-biblioteketako izkribu-liburuak arakatuz ondu dituan artikuluak ez gitxiago: Juan Carlos Guerraren biblioteka eta artxiboa, Bonaparteren bibliografia, Azkueren eskuizkribuak izan ditu, besteak beste, aztergai.

1988an Euskaltzaindiak euskaltzain oso izendatu eban, eta beste kargu batzuen artean Liburuzain eta Diruzain izan da Akademian 1996ra arte, baina gerora be Azkue Bibliotekako batzordean eta gain karguan izan da, osasunak lagundu deutson arte.

Hainbat kultura ekimenetan izan da eragile edo babesle. Gernikarako Seber Altube ikastolaren sorkuntzan, esaterako. Zertan esan be ez, begirune eta miresmen handia eutsala euskalzale eta musikazale handi horri, Azkueri eta Aita Donostiari izan eutsen legetxe. Gernikan hainbat herri egitasmotzat partaide izan da, batez be Marijesiak ikertzen, zabaltzen eta kantatzen.

Politikeagaz be aldi baten loturatxoa izan eban. 1977an Gernikako ESB alderdiaren zerrenda-buru aurkeztu zan eta zinegotzi hautatua izan zan, eta ondoren Bizkaiko Batzar Nagusietako junteru. Egin egunkariaren bultzatzaile be izan zan.

Amaitzeko, jaso izan dituan sarietariko batzuk aitatu. Euskal liburu-dendari eta argitaratzaileek Urrezko Luma (2004), Gernika-Lumoko Udalak eta uriko alkarte batzuk egin eutsen omenaldia (2010) eta oraintsuan Eusko Ikaskuntzak eskeini deutsan Manuel Lekuona Saria (2010).

Esatekoak 0
Ikusita: 988
2011.04.19

Aita Lino Akesoloren salmoak

Aita Lino Akesolo jaio zala 100 urte bete dirala-ta, omenaldia egin deutse herrian, Diman, apirilaren 15ean. Omenaldi horretan hainbat ekitaldi egin dira: plaka bat jarri dabe haren omenez Udalak eta Euskaltzaindiak, hitzaldi-sorta bat egin, mezea eta herri-bazkaria.

Horreekaz guztiakaz batera, karmeldarrek Aita Lino Akesolok bizkaieraz jarritako salmoen liburua berrargitaratu dabe. Salmoak izeneko liburu hori 1964an argitaratu eben lehenengoz karmeldarrek. Liburu horretan, aurreko urtean Xavier Diharce Iratzederrek idatzi eta Gabriel Lerchundik musika jarritako salmoak bizkaieraz jarri zituan Lino Akesolok.

Salmook kanturako dira, kantatzekoak, Lerchundiren doinuaz; horregaitik, liburu biok lotuta dagoz, batetik bestera jo behar da letra-doinuak lotzeko.

Orain atera daben edizinoari Julen Urkizak, Luis Baraiazarrak eta Patxi Uribarrenek egindako sarrerak gehitu deutsez, testuak lehengoak direla.

Euskeraren aldaera batetik bestera ekarri zituan Linok salmoak, lapurteratik bizkaierara. Entzute oso ona hartu eban lan horregaz aita Linok, musikaren legeak ondo beteteaz gainera, poesia kutsua ondo gorde ebalako.

Esatekoak 0
Ikusita: 1788
2011.04.14

Aita Santi Onaindia ikerketa bekaren emaitzak

David Latxaga, Zornotzako alkatea, Miren Dobaran, BFAko Euskara Sustatzeko zuzendaria, Miren Ibarluzea, lanaren egilea, Adolfo Arejita, Labayru Ikastegiko zuzendaria.

Amorebieta-Etxanoko Udalak urte birik baten deitzen dauen Aita Santi Onaindia Ikerketa Beka 12. deialdira heldu da.

 

Azkenengo ikerketa argitaratu

2009ko deialdian Miren Ibarluzeak eroan eban beka, literatur itzulpenaren kritikaren ganeko ikerketa egiteko. Lan horren emaitza orain argitaratu dabe Zornotzako Udalak eta Labayru Ikastegiak Literatur itzulpenaren kritika. Lehen pausoak: dibulgazio-kritikaren azterketa izenburuagaz.

 

Itzulpen-praktika handia da gurean, itzulpenaren teoria eta kritika, ostera, ez doaz maila berean. Horregaitik, ikerketa honetan egileak egoeraren argazkia egiteko lehenengo pausoak ezarri ditu, euskerara itzulitako literatur testuen dibulgazio-kritikaren azterketaren bitartez.

 

Hasteko, itzulpen-kritikaren egoeraren barri emoten dau, gero metodologia eta oinarri teorikoa azaldu, eta amaitzeko emaitzak aurkeztu ditu.

 

Miren Ibarluzea Santisteban (Mungia, 1984) Itzulpengintza eta Interpretaritzan lizentziaduna da Euskal Herriko Unibertsitatean. Hizkuntzalaritza eta Euskal Filologia masterra dauka, eta master-tesi gisa aurkeztutako lana da hemen plazaratutako ikerketa.

 

Hurrengo deialdia zabalik

2011ko deialdia be iragarrita dago. Euskal literaturako gaien gaineko ikerketa-egitasmoak uztailaren 1era arte aurkeztu daitekez. Behin ebatzia emonda, urtebeteko epea eukiko dau bekadunak lana egiteko eta 9.000 euroko saria. Lana, ganera, argitaratu egiten da.

 

Esatekoak 0
Ikusita: 1059
2011.04.07

Lino Akesolo eta Mikel Zarate bizkaitar argiak

Belokeko elizaren inaugurazioan, 1975eko irailaren 7an, ezkerretik hasita, Lino Akesolo eta Mikel Zarate alkarren ondoan. Ganerakoak: Jose Mari Rementeria, Karmelo Etxenagusia, Roger Etchegaray, Mauro Elizondo (O.S.B.)

Apirilaren zazpian bete dira 100 urte Lino Akesolo Diman, Oban, jaio zanetik, Akesolo deritzan baserrian (Dima 1911-Bilbo 1991). Hori dala-ta, gogoan hartuko dogu arratiar euskalzale eta maisu handia.

Bederatzi urterarte auzoko eskolan ikasi eta 1921ean Zornotzara, Larrara, joan zan. Humanidadeak lehenengo, urtebete Markinan eta beste hiru Gasteizen filosofia ikasten. Ostean, Teologia Begoñan dagoala. Meza barria 1934an emon eban.

Gerra etorri zan, eta Aita Lino Eusko gudarien Teniente Kapellau ibili zan Itxasalde batalloian, Matxin taldean. Espetxean be egon zan. Hiru urte kartzelan, eta beste hiru baldintzapeko askatasunean, baina Euskal Herritik kanpora. Kantabria aldetik ibili zan batez be aldi horretan.

1948an teologoen irakasle egin eben, lehenengo Gasteizen eta gero Begoñan, hamazortzi urtez.

Lino Akesolok barru-barruan eukan etxeko euskerea, baina kanpoan hizkuntzak ikasten ibili zan aldia onuragarria izan eban euskera bera ikusi eta estimetako.

Zeregin asko bete ebazan kultur arloan. Bizkaiko Eleizbarrutiko Liturgi-Batzorderako izendatu eben 1964an, eta Eleizbarrutien arteko Liturgi-euskeratzaileen taldekoa 1968an, Bizkaikoen buru.

1963an Euskaltzain Oso egiteko proposatu eben, baina berak uko egin eutsan izendapenari. 1978an Euskerazaintza sortu barriak taldeko buru egin eban.

Karmeldarren nagusi be izan zan Donostian eta Markinan. Gero Begoñara bialdu eben, Diccionario Retana de Autoridades lanari ekin eta atzena emoteko asti gehiago eukiteko

Lino Akesolok asko eta asko idatzi eban, baina batez be artikuluak. Horregaitik, bere lana batean eta bestean zabalduta dago. Karmengo Argia, Karmengo Egutegia, Karmel, Zeruko Argia, Zer, Euskera, Olerti, Egan, RIEV eta beste hainbat aldizkaritan argitaratu ebazan artikuluak. Karmel-en arduradunek artikulu guztiak batu eta ale bitan atara ebezan Idazlan guztiak izenagaz. Euskera eta euskal kulturaren adar guztiak erabili zituan Lino Akesolok bere idazlanetan, beti zorrotz eta artez.

Euskal idazle zaharrak ondo aztertuta eukazan, mugaz bestaldekoak zein hemengoak. Euskalki guztiak ondo be ondo menperatuten zituan, eta literaturan be aitua zan guztiz.

Aita Linok itzulpenak be egin ebazan hainbat. Esaterako, entzute handia hartu eban Iratzederrek euskeratutako Salmoak berak bizkaieraz zelan egokitu zituan.

Horrez ganera latin, frantses, aleman eta inglesetik asko itzuli eban gaztalaniara, aldi baten hemen barriak ziran filosofo eta pentsalarien lanak berak ekarri zituan hona erderatuta.

Bizi zala hartu zituan merezita eukazan omenaldiak. Orain jaio zaneko 100 urte bete diranean, herrian omenaldia egingo deutsie apirilaren 15 eta 16an.

 

Baina apirilaren 10ean Mikel Zarate hil zala 32 urte betetzen dira (Lezama 1933-1979). Honek be Bizkaia, euskera eta Bizkaiko euskera buztartuta erabili izan ditu, aita Linoren moduan.

Aparejadore ikasketak egin eta aitagaz beharren ibilita ostean joan zan Seminariora abaderako ikasten. Abadetzagaz eta euskereagaz lotuta ikusiko dogu bere bizialdi guztian. Ezagutu ebenek bizia, bizitasun handikoa eta bizizale handia dala dinoe; ordagozalea be bai, hurrean, gogo eta borondate handia jartzen ebana danean.

Liturgia euskeratzeko batzordean ibili zan luzaro eta horretan behar handia egin eban, taldean nahiz bakarrean.

Derioko Udako Euskal Ikastaroan lehenengotik parte hartu eban, eskolak emoten ezeze, orduan hain eskasak ziran materialak be atontzen, deklinabideaz, ortografiaz, literaturaz, zertaz ez!

Baina hori nahikoa ez eta sorkuntzan be sartu zan, literatura idazten. Eta horretan be genero guztiak erabili ebazan, ipuin-alegiak, nobela, olerkiak, saioa…

Gizon oparoa izan zan gure euskal kulturarako, eta baita bidegina be. Euskerearen batasuna egiteko urte zurrunbilotsuotan, bete-betean parte hartu eban egitasmo eta eztabaidetan. Batasunari bidea egiteko prest egoan, eta bera be sartu zan horretan, baina bereari uko egin barik, “dakigunetik ez dakigunera, euskera bizitik adarretara”.

Lan guztiak ez aitatzeko, bi gogoratuko ditugu hemen.

Ipuin antzeko alegi mingotsak, izenburuak berak adierazten dauen moduan, alegiak dira, baina ez ohiko animalienak eta, bere denporako gizarteko arazoak eta gaiak darabilz, animalia, gauza edo beste edozer pertsonaia bihurtuta. Gaiak, baina, ederto identifikatzen dira, orduko literatura sozialaren bidetik.

Haurgintza minetan nobelea da. Fikzinoan neska bat haurdun dago, eta haurdunaldi hori da haria, baina gizarte-giro nahastetsua dago inguruan, Euskal Herrian egoan moduan. Gizarte barria da jaioteko dagoana nobelan, gizarte-gaiakaz batera hizkuntzarenak be leku handia daukela.

 

XX. mendeko euskaltzale bizkaitar handi-handi bi dira gaur gogoratzen ditugunak. Bakotxa bere arloan eta bere giroan, euskeraren ganean behar handia egindakoak biak, baita batera be.

Esatekoak 0
Ikusita: 1462