kontaktua
2011.04.07

Lino Akesolo eta Mikel Zarate bizkaitar argiak

Belokeko elizaren inaugurazioan, 1975eko irailaren 7an, ezkerretik hasita, Lino Akesolo eta Mikel Zarate alkarren ondoan. Ganerakoak: Jose Mari Rementeria, Karmelo Etxenagusia, Roger Etchegaray, Mauro Elizondo (O.S.B.)

Apirilaren zazpian bete dira 100 urte Lino Akesolo Diman, Oban, jaio zanetik, Akesolo deritzan baserrian (Dima 1911-Bilbo 1991). Hori dala-ta, gogoan hartuko dogu arratiar euskalzale eta maisu handia.

Bederatzi urterarte auzoko eskolan ikasi eta 1921ean Zornotzara, Larrara, joan zan. Humanidadeak lehenengo, urtebete Markinan eta beste hiru Gasteizen filosofia ikasten. Ostean, Teologia Begoñan dagoala. Meza barria 1934an emon eban.

Gerra etorri zan, eta Aita Lino Eusko gudarien Teniente Kapellau ibili zan Itxasalde batalloian, Matxin taldean. Espetxean be egon zan. Hiru urte kartzelan, eta beste hiru baldintzapeko askatasunean, baina Euskal Herritik kanpora. Kantabria aldetik ibili zan batez be aldi horretan.

1948an teologoen irakasle egin eben, lehenengo Gasteizen eta gero Begoñan, hamazortzi urtez.

Lino Akesolok barru-barruan eukan etxeko euskerea, baina kanpoan hizkuntzak ikasten ibili zan aldia onuragarria izan eban euskera bera ikusi eta estimetako.

Zeregin asko bete ebazan kultur arloan. Bizkaiko Eleizbarrutiko Liturgi-Batzorderako izendatu eben 1964an, eta Eleizbarrutien arteko Liturgi-euskeratzaileen taldekoa 1968an, Bizkaikoen buru.

1963an Euskaltzain Oso egiteko proposatu eben, baina berak uko egin eutsan izendapenari. 1978an Euskerazaintza sortu barriak taldeko buru egin eban.

Karmeldarren nagusi be izan zan Donostian eta Markinan. Gero Begoñara bialdu eben, Diccionario Retana de Autoridades lanari ekin eta atzena emoteko asti gehiago eukiteko

Lino Akesolok asko eta asko idatzi eban, baina batez be artikuluak. Horregaitik, bere lana batean eta bestean zabalduta dago. Karmengo Argia, Karmengo Egutegia, Karmel, Zeruko Argia, Zer, Euskera, Olerti, Egan, RIEV eta beste hainbat aldizkaritan argitaratu ebazan artikuluak. Karmel-en arduradunek artikulu guztiak batu eta ale bitan atara ebezan Idazlan guztiak izenagaz. Euskera eta euskal kulturaren adar guztiak erabili zituan Lino Akesolok bere idazlanetan, beti zorrotz eta artez.

Euskal idazle zaharrak ondo aztertuta eukazan, mugaz bestaldekoak zein hemengoak. Euskalki guztiak ondo be ondo menperatuten zituan, eta literaturan be aitua zan guztiz.

Aita Linok itzulpenak be egin ebazan hainbat. Esaterako, entzute handia hartu eban Iratzederrek euskeratutako Salmoak berak bizkaieraz zelan egokitu zituan.

Horrez ganera latin, frantses, aleman eta inglesetik asko itzuli eban gaztalaniara, aldi baten hemen barriak ziran filosofo eta pentsalarien lanak berak ekarri zituan hona erderatuta.

Bizi zala hartu zituan merezita eukazan omenaldiak. Orain jaio zaneko 100 urte bete diranean, herrian omenaldia egingo deutsie apirilaren 15 eta 16an.

 

Baina apirilaren 10ean Mikel Zarate hil zala 32 urte betetzen dira (Lezama 1933-1979). Honek be Bizkaia, euskera eta Bizkaiko euskera buztartuta erabili izan ditu, aita Linoren moduan.

Aparejadore ikasketak egin eta aitagaz beharren ibilita ostean joan zan Seminariora abaderako ikasten. Abadetzagaz eta euskereagaz lotuta ikusiko dogu bere bizialdi guztian. Ezagutu ebenek bizia, bizitasun handikoa eta bizizale handia dala dinoe; ordagozalea be bai, hurrean, gogo eta borondate handia jartzen ebana danean.

Liturgia euskeratzeko batzordean ibili zan luzaro eta horretan behar handia egin eban, taldean nahiz bakarrean.

Derioko Udako Euskal Ikastaroan lehenengotik parte hartu eban, eskolak emoten ezeze, orduan hain eskasak ziran materialak be atontzen, deklinabideaz, ortografiaz, literaturaz, zertaz ez!

Baina hori nahikoa ez eta sorkuntzan be sartu zan, literatura idazten. Eta horretan be genero guztiak erabili ebazan, ipuin-alegiak, nobela, olerkiak, saioa…

Gizon oparoa izan zan gure euskal kulturarako, eta baita bidegina be. Euskerearen batasuna egiteko urte zurrunbilotsuotan, bete-betean parte hartu eban egitasmo eta eztabaidetan. Batasunari bidea egiteko prest egoan, eta bera be sartu zan horretan, baina bereari uko egin barik, “dakigunetik ez dakigunera, euskera bizitik adarretara”.

Lan guztiak ez aitatzeko, bi gogoratuko ditugu hemen.

Ipuin antzeko alegi mingotsak, izenburuak berak adierazten dauen moduan, alegiak dira, baina ez ohiko animalienak eta, bere denporako gizarteko arazoak eta gaiak darabilz, animalia, gauza edo beste edozer pertsonaia bihurtuta. Gaiak, baina, ederto identifikatzen dira, orduko literatura sozialaren bidetik.

Haurgintza minetan nobelea da. Fikzinoan neska bat haurdun dago, eta haurdunaldi hori da haria, baina gizarte-giro nahastetsua dago inguruan, Euskal Herrian egoan moduan. Gizarte barria da jaioteko dagoana nobelan, gizarte-gaiakaz batera hizkuntzarenak be leku handia daukela.

 

XX. mendeko euskaltzale bizkaitar handi-handi bi dira gaur gogoratzen ditugunak. Bakotxa bere arloan eta bere giroan, euskeraren ganean behar handia egindakoak biak, baita batera be.

Esatekoak 0
Ikusita: 1534
2011.03.30

Aurreskua, Deunoro Sarduiren liburua

Aurreskua izenburuagaz atera dau liburua Deunoro Sardui muxikarrak, Muxikako Udalak egindako argitalpenean.

Deunoro Sardui herrian eta erbestean ezaguna da dantza eta antzerki arloetan hainbat ekitalditan buru egin izan dauelako.

Liburu honetan arlo biok batu ditu. Gaia aurreskua dau, baina ikuspegi zabalagaz. Aurreskua bera zelan egiten dan azaldu eta irudiakaz erakusten dau, baina baita dantza egiteko kontestua be. Gazteen arteko hartu-emonetan dantza horrek zer eragin eukan adierazten dau, gurasoen ezkontza-tratuen aldean batez be.

Eta hori alkarrizketa itxuran emonda dator. Hainbat pertsonaia agertzen dira, jente ezagunaren erakusgarri, benetako historietan oinarritutako kontakizunean.

Testuaren apaingarri argazkiak dakarz, garai askotako herriko dantzarienak, dokumentu ederra benetan.

Liburua amaitzeko Ariatzako Zaragiaren kondairako bertsoak dakarz, Ariatzan egiten ebezan antzezpenak gogoratuz.

Berbeta bizi-zolia darabil Sarduik liburuan, ahoz-ahozkoa, entzutekoa, egilea bera dan lakoxea.

Esatekoak 0
Ikusita: 1680
2011.03.25

Zuzentzaile ortografikoa bizkaieraz

Xuxen B zuzentzaile ortografikoa bizkaieraz sortutako testuetan akats ortografikoak zuzentzeko tresna da. Lehenagotik egon da Xuxen euskera batuan idatzitako testuetarako. Teknologia horretan oinarrituta egokitu da tresna hori bizkaierazko testuetarako.

Lana alkarregaz prestau dabe Labayru Ikastegiak, Elekak eta EHUko IXA ikerketa-taldeak.

Labayru Ikastegiaren egitekoa egitasmo honetan bizkaiera estandarrerako finkatu beharreko formak lantzea izan da. Zeregin horretan zati bi dagoz, morfologia alde batetik eta lexikografia bestetik.

Programak morfologia ezagutu daian, beste batzuen artean aditz-sistema, deklinabidea erabilteko arauak, joskerako loturak egiteko moduak hartu behar izan dira kontuan.

Hiztegiari erreparau ezkero, kasuistika zabala da. Berba batzuk forma ezbardina hartzen dabe bizkaieraz eta batuaz (barri/berri, harrapau/harrapatu, funtzino/funtzio) eta hori adierazi behar da; beste asko bardin erabilten dira; eta beste batzuk bizkaieraz ez direnez erabilten, aukerak eskaintzean bizkaierazkoak proposatu behar dira.

Hori dana kontuan hartuta, aplikazinoa horniduteko behar zan hizkuntza corpusa landu eta testuetan testeatu da. Horretarako lehenagotik Labayru Ikastegiak ondutako Bizkai Euskerearen jarraibideak Lehen Pausuak eta Bigarren Pausuak eta Labayru Hiztegia / Diccionario Labayru izan ditugu oinarri.

Ganerakoan, alderdi teknikoari joakon zatia, Eleka enpresak eta IXA ikerketa-taldeak egokitu dabe.

Gaur egun Xuxen B gura dauenak eskuratzeko moduan dauka orri honetan bertan. Egitasmoa Azkue Fundazioaren enkargua izan zan eta haren web orriaren bitartez ekarri da hona. Azkue Fundazioa Bizkaian sortu da euskereari sarean indarra emoteko helburuagaz. Horregaitik, mendebaldeko hizkereari leku bat egin deutso ordenagailuan dabilzanentzat lagungarria izango dalakoan.

Esatekoak 0
Ikusita: 1019
2011.03.21

Jakintza Librearen II Jardunaldiak

Azkue Fundazioak antolatuta, Jakintza Librearen II Jardunaldiak egingo dira martiaren 21, 22, 23 eta 24an.

Lehenengo hiru egunetan sarean ibiltzeko euskeraz zer tresna dagoan erakusteko mintegiak egingo dira Euskararen Etxean. Tresnak era bitakoak izango dira, alde batetik softwarea (sistema eragilea, nabigatzaileak…), eta bestetik interneten eskura dagozan hainbat baliabide (hiztegiak, zuzentzailea, terminologia, hedabideak…).

Azkenengo egunean, 24an, Deustuko Unibersidadearen CRAI liburutegian egingo da ekitaldi nagusia, arrastiko 6:00retan. Sarean euskeraz dagozan proiektu garrantzitsu batzuk erakutsiko dabez euron arduradunek, euskeraren etorkizunaren ganeko foroa egingo da eta, amaitzeko, kopaua, alkarregaz berba egin ahal izateko.

Esatekoak 0
Ikusita: 1425
2011.03.17

XV Euskal Astea

Martiaren 21, 22 eta 23an XV Euskal Astea egingo da Bilbon Leizaola Fundazioak eratuta. Hitzaldiak Bizkaiko Foru Liburutegian (Diputazio kalea 7) izango dira, arrastiko 4:30etatik aurrera.

Egun bakotxean gai bat jorratuko da: 21ean Hizkuntza Politika; 22an Bake Prozesua eta 23an Gazteria.

Agintariek emongo deutsie hasierea programeari: Miren Dobaran Urrutia, Bizkaiko Foru Aldundiko Euskara Sustatzeko Zuzendari Nagusia; Ana de Castro Rubalkaba, Bilboko Udaleko Euskara Sailataleko Zinegotzia; Angel Elías Ortega, EHUko Lan Harremanen Unibertsitate Eskolako Zuzendaria, eta Jose Antonio Dorronsoro Barberena, Leizaola Fundazioko presidentea.

Euskeraren gaian sartzeko, Miren Azkarate andreak egingo dau hitzaldi nagusia. Gaia: “Nolakoa da, edo izan behar du, EAEk behar duen Hizkuntza Politika zilegi eta iraunkorra?”

Miren Azkarate Euskaltzain osoa da, Kultura sailburu ohia eta EHUko irakaslea.

 

Horren ostean, mahai-inguruan, euskerearen egoera eta erabilerea indartzeko proposamenak eztabaidatuko dira.

Gaia: “Euskararen normalizazioa eta aurreikusten diren erronkak. Ezagupenetik erabilerara jauzia nola eman?”.

Parte-hartzaileak: Iker Martínez de Lagos, Topaguneko idazkaria; Igone Etxebarria, Labayru Ikastegiko kidea; Iñaki Lasa, Euskararen Kontseiluko ordezkaria; Lander Solozabal, Bizarra Lepoan Euskara Elkarteko kidea.

Aurkezle edo moderadore egingo dau Agurtzane Bilbao kazetariak.

 

Bake-prozesuari jagokonez, hitzaldi nagusia Paul Rios Lokarriko koordinatzaileak egingo dau “Pasos para la construcción de la Paz en Euskadi” gai hartuta.

Horren ostean, “ETAren ostean, zer?” galderari erantzunez, Euskal Autonomi Erkidegoko panorama politikoari buruzko ikuspegia azalduko dabe Legebiltzarrean azken agintaldian ordezkaritza dauken alderdi politikoek.

 

Gazteria dala-ta, Nacho Rodríguez Puertas Eusko Jaurlaritzako Gazteria eta Elkarte Ekintzako zuzendariak egingo dau hitzaldi nagusia. Gaia: “Anteproyecto de Ley de Juventud y objetivos estratégicos del III Plan Joven. Juventud Vasca Cooperante”.

Eta ostean, mahai-inguruan, “Juventud Vasca Cooperante: Buenas prácticas y ejemplos de jóvenes cooperantes” gaia landuko dabe GKEen ordezkariek.

Esatekoak 0
Ikusita: 1019